• PHAM Duong

Kí ức lịch sử

Trong hai tuần vừa rồi, mình phụ trách trợ giảng cho giáo sư Từ Hân, hiện đang giảng dạy tại Đại học Cornell trong một khoá học chuyên ngành Quan Hệ Quốc Tế tại Đại học Bắc Kinh.


Lúc mình nhận được lời đề nghị từ khoa, mình khá bất ngờ. Tại sao lại là mình? Mình gặp thầy chỉ một lần khi mình và Steve mời thầy tham dự chương trình webinar của Baixian - YCA ít lâu trước. Mãi sau mình mới phát hiện ra lí do, phải nói là cực kì đáng ngạc nhiên! Thầy Từ Hân đã dạy tại APU, trường cũ của mình tận 7 năm. Chính thầy cũng là founding member của APU và khoa Quan Hệ Quốc Tế của trường. Thầy bảo ngày đấy có mỗi thầy và một thầy người Nhật. Thầy thì dạy chương trình tiếng Anh, thầy còn lại dạy chương trình tiếng Nhật. Lúc mình nhập học APU thì thầy đã chuyển đi được mấy năm, quay về Cornell University - nơi thầy nhận bằng Tiến Sĩ, để giảng dạy. Lúc thầy nói với mình, mình thực sự mắt chữ A mồm chữ O đến nỗi thầy cười oà lên. Thầy còn gửi cả hình bến bus Oita Kotsu cho mình xem nữa. Và cứ thế, sợi dây APU bằng một cách cực kì thần kì đã liên kết mình với thầy càng lúc càng bền chặt. Bỗng dưng, mình, và mình biết cả thầy nữa, chợt nhớ lại biết bao kỉ niệm tại ngôi trường cũ. Lần đầu tiên sau hai năm, mình có ý định quay trở lại thăm APU một ngày nào đó. Dù sao thì nơi đó lưu giữ biết bao là kỉ niệm mà.

Thầy Từ thật sự rất “cool”. Thầy luôn làm cho học sinh, và cả TA bọn mình ngưỡng mộ với kiến thức sâu rộng và sự tận tâm trong nghề dạy. Thầy còn cực kì tin tưởng mình, và hai chị nghiên cứu sinh Tiến Sĩ đang trợ giảng như mình. Thầy quyết định giao hẳn một ngày trong tuần cho TA để thiết kế giáo án sao cho phù hợp với syllabus và nội dung lectures của thầy, sau đó cho phép bọn mình “đứng lớp” và dạy luôn học sinh. Mình đã vui mất mấy ngày vì thật sự, đây là cơ hội ngàn vàng, là lần đầu tiên mình được “dạy”…Trước kia mình có làm TA cũng chưa bao giờ được tự do như thế này…Thầy hay bảo vui “mày là member of the teaching team” đấy, mình chỉ vì câu nói đó thôi mà xúc động vô cùng. Thầy, chính thầy đã giúp mình đặt viên đá đầu tiên trên bước đường thực hiện ước mơ trở thành một giảng viên.


Nhưng mãi đến hôm qua, mình mới học được bài học lớn nhất từ thầy, một bài học mà mình sẽ mãi mãi ghi nhớ sau này nếu mình đủ dũng cảm và sự kiên trì để theo đuổi con đường học thuật.


Mỗi tuần 4 buổi, mỗi buổi 3 tiếng, thì ngoài buổi TA dạy, thầy vẫn luôn cho bọn trợ giảng gà mờ chúng mình có cơ hội được giúp thầy trao đổi, trả lời câu hỏi của học sinh sau khi thầy hoàn thành phần giảng bài, mỗi hôm như vậy khoảng 1 tiếng. Hôm qua đến lượt mình, và mình đã xin phép thầy được mời một bạn học giả Yenching khác đến để nói chuyện, chia sẻ cùng học sinh. Chủ đề của lecture hôm qua là Historical memories and implications on East Asia politics (dịch ra tiếng Việt thì sơ sơ sẽ là Kí ức lịch sử và ảnh hưởng lên chính trị Đông Á). Mình mời Aika, cô bạn người Nhật của mình. Aika là chuyên gia về lĩnh vực hoà giải ở Đông Á. Aika tốt nghiệp từ Waseda University và cả NUS, từng làm việc tại Japan Times và Reuters. Aika cũng từng thực hiện rất nhiều dự án phỏng vấn nạn nhân của thảm sát Nam Kinh (Nanjing Massacre) và các “thiếu nữ mua vui” (comfort women) - hai sự kiện lịch sử luôn “được/bị” nhắc lại và vô hình trung tạo nên bức tường phân biệt giữa Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản. Mình biết Aika sẽ là một khách mời tuyệt vời, vì riêng chuyện bạn ấy là con lai Trung Quốc - Nhật Bản, việc bạn ấy dù là người Nhật nhưng vẫn đủ sự chân thành và dũng cảm để nghiên cứu về vấn đề “kha khá” nhạy cảm này đủ thuyết phục mình rằng chỉ có Aika mới giúp học sinh có một cách tiếp cận sâu sắc hơn. Ngoài ra, qua rất nhiều lần nói chuyện, có khi đến 5 tiếng đồng hồ giữa mình và Aika, mình biết được tính cách của Aika, biết được những suy nghĩ tận đáy lòng của Aika, biết được việc Aika đã phải đấu tranh với chính bản thân mình như thế nào để có thể tiếp tục theo đuổi đam mê nghiên cứu vấn đề hoà giải Đông Á. Những trải nghiệm cá nhân như vậy mình tin rằng sẽ cực kì có giá trị truyền cảm hứng.


Aika thực sự là một “idol” của mình. Cá nhân mình cũng rất hứng thú với chủ đề này, đầu tiên là vì mình may mắn được học tập trong môi trường đa văn hoá tại APU, được chứng kiến rất nhiều khoảnh khắc mà cái “quốc tịch” chúng ta mang trên người đã mặc nhiên xây lên những bức tường ngăn cách; mà những “kí ức lịch sử” gắn với cái quốc tịch ấy vô tình đã tạo nên sự thù ghét khó xoá nhoà giữa người với người. Vậy đấy, Yenching làm cho mình bất chợt “quên đi” những kỉ niệm như vậy ở APU. Nhưng Aika vẫn luôn ở đó, bằng một cách nào đó, và cứ như thể Aika được sắp đặt để gợi nhớ cho mình vậy - rằng mình đã từng là một phần của APU, một ngôi trường đa văn hoá cực kì đặc biệt.


Aika đã không làm mình thất vọng. Những chia sẻ hết sức chân thành và cảm động của Aika về những lần bạn phỏng vấn những nạn nhân còn sống sót của thảm sát Nam Kinh, hay những người phụ nữ “mua vui”, lần bạn ấy tham gia biểu tình rước cửa Đại sứ quán Nhật tại Hàn Quốc cùng các bạn trẻ nước này lên án chính phủ Nhật vì từ chối xin lỗi những nạn nhân comfort women, đã làm cho cả lớp xúc động vô cùng. Aika, một người Nhật, phân tích những vấn đề lịch sử mà đất nước của cô ta phải gánh chịu sự lên án nặng nề với sự cảm thông, sự chia sẻ với người dân Hàn Quốc và Trung Quốc, với những phân tích học thuật cực kì nhạy bén và đa chiều đã làm cả lớp đi hết từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác! Đã có một bạn học sinh đợi đến tận cuối giờ, chỉ để kể về câu chuyện của ông nội bạn ấy, là người DUY NHẤT sống sót trong một cuộc thảm sát của người Nhật ở Nanchang và khóc thật nhiều. Bạn ấy bảo: “Aika, chị biết không, đây là lần đầu tiên em dám can đảm kể về câu chuyện của em, với một người Nhật. Trước kia, mỗi khi ông nội em và em xem TV, cứ hễ nghe tin người Nhật từ chối xin lỗi, em và ông đều rất tức giận. Ông còn khóc rất nhiều lần, em thật sự đau lòng. Sau này, khi em học cao lên, em biết mình không nên bị những điều này làm ảnh hưởng. Em không được đánh giá chủ quan…chị biết không, đối với em điều này thật khó. Em không thể không nhớ đến người ông của mình. Nhưng chị đã ở đây, và em đã hiểu ra rằng em không nên kì thị rằng đất nước Nhật Bản thật xấu xa. Chị đã cho em biết về cách mà những người Nhật, những người bình thường, họ suy nghĩ như thế nào về những kí ức ấy, họ cảm thấy ra sao. Ít ra thì, em đã nghe được những điều mà trước kia em không muốn nghe tí nào. Em có can đảm, và lí do để trở nên công tâm hơn trong đánh giá của mình”. Lin, chị trợ giảng cùng với mình trong lúc Aika chia sẻ thì tắt cam đi rồi nhắn cho mình: “Young ơi, chị không bật cam đâu, chị đang khóc…”. Lần đầu tiên trong một lớp học đa văn hoá, các bạn học sinh Nhật và các bạn học sinh Trung Quốc có thể cùng nhau nói về một vấn đề hết sức nhạy cảm mà cả hai bên đều nhận ra rằng, có những điều chúng ta chưa hiểu về những người “phía bên kia chiến tuyến”. Cứ thế, các em chia sẻ với nhau những cảm xúc thật chân thành. Chợt, tôi nhớ APU đến lạ. Tôi nhớ giáo sư E, Aika làm tôi liên tưởng đến cô. Mình từng làm việc với giáo sư E (mình sẽ giấu tên vì mình biết cô không thích bị gọi tên ở mạng xã hội) - một chuyên gia đầu ngành của vấn đề hoà giải (reconciliation). Cô cũng từng làm mình ngưỡng mộ như cách Aika đã làm vậy. Nhiệt huyết, cảm thông…cô giúp mình nhận ra lần đầu tiên trong đời, “cảm xúc”, thứ luôn bị đánh giá thấp trong nghiên cứu chính trị và Quan hệ quốc tế quan trọng như thế nào. Đã có lần, cô chỉ ngồi im nghe học sinh kể về cách chúng tôi học lịch sử, cách chúng tôi “yêu nước”, cách chúng tôi “đánh giá dân tộc thù địch”. Cô chỉ nghe, và đến khi lớp học kết thúc, cô viết cho chúng tôi một lá thư dài. Cô bảo rằng: “Cảm ơn các con đã tin tưởng cô và kể cho cô nghe về những cảm xúc này. Cô đã từng rất thất vọng, đã từng cảm thấy không có tương lai cho hoà giải quốc tế, nhưng cô hứa, cô sẽ lưu giữ những tâm tư và cảm xúc của các con vào trái tim mình. Ít nhất thì, cô sẽ luôn nhớ về chúng, và cô sẽ lấy đó làm động lực cố gắng dưới tư cách một nhà giáo”. Lần đầu tiên, tôi biết rằng hoá ra, một nhà giáo có thể trở nên vĩ đại như vậy.


Thầy Từ Hân. Thầy cũng vậy. Thầy chỉ để chúng tôi được nói chuyện, cứ lặng lẽ quan sát, đôi lúc chỉ chia sẻ vài lời. Sáng nay tôi có họp với thầy, thầy đã bảo: “Young à con tuyệt thật! Aika thật sự rất tuyệt! Nhưng thầy không biết con có để ý không, thầy đã phải rời màn hình một lúc. Bản thân thầy cũng không kìm được, thầy đã khóc. Nhưng thầy không muốn khóc, vì đối với thầy, tất cả những điều này sẽ cản trở thầy dưới tư cách một nhà nghiên cứu. Thầy vẫn muốn thầy là một người công tâm. Con có tin không khi thầy chưa bao giờ đi thăm bảo tàng ở Nam Kinh cả, vì thầy muốn mình phải tránh xa bất kì ảnh hưởng nào có thể làm lung lay sự công tâm đấy! Ngày trước, lúc thầy còn ở APU, có lần thầy đi theo các bạn học sinh trong một chuyến nghiên cứu thực địa ở Hàn Quốc. Nhóm học sinh cùng thăm một viện bảo tàng trước kia là nhà tù mà Nhật đã tra tấn người dân Hàn Quốc. Suốt cả chuyến đi, con biết không, thật kì quặc sao. Các bạn sinh viên Nhật im thin thít. Các bạn ấy chả nói gì, hệt như không quan tâm. Nhưng thầy biết, các bạn ấy chỉ là giấu đi cảm xúc thôi. Lúc ấy thầy có thấy một đoàn học sinh Hàn Quốc nhỏ tuổi lắm cũng đến bảo tàng! Thật không thể tin được, vì nhà tù ấy có dựng lại những hoạt cảnh tra tấn trông cực kì rùng rợn. Đến thầy còn cảm thấy lạnh cả người…thế rồi nhóm học sinh đến từ Nam Á đã nói với thầy rằng thật tàn nhẫn khi ngay từ lúc còn nhỏ tuổi như vậy đã bị nhồi vào đầu những tư tưởng thù hằn. Chả phải chúng ta vẫn luôn được giáo dục định hướng sao, cách này hay cách khác. Nhưng cùng lúc đó, con thấy đấy, cũng sẽ rất sai trái nếu con chọn quên đi những nạn nhân như ông nội của Junyue…nếu con đặt câu hỏi rằng liệu họ có bỏ qua và sống tiếp được không, thật tàn nhẫn chả kém. Nên không sao con ạ, thầy cũng đã hiểu ra rằng cảm xúc là quý báu, là bình thường vì chúng ta là con người. Đôi lúc, nếu chúng ta có thể trân trọng cảm xúc của nhau như cách mà các con làm hôm qua, thầy nghĩ rằng thế giới sẽ trở nên tốt hơn rất nhiều!”.


Vậy đấy…thầy tuyệt vời làm sao! Thầy đã dạy cho tôi cách tiếp cận và đánh giá vấn đề một cách công bằng và nhân văn. Cách thầy trân trọng đóng góp từ học sinh, trân trọng cảm xúc của học sinh, nhưng cùng lúc đó bình tĩnh nhìn nhận sự việc bằng con mắt công bằng, bằng sự đánh giá khách quan và cách thầy giữ hình tượng chuyên nghiệp nhất nhưng gần gũi và thân thương nhất dưới tư cách một giáo sư làm mình ngưỡng mộ thầy càng lúc càng nhiều. Mình giờ đây nhìn về thầy, không chỉ với tư cách là một người thầy nữa, mà còn là một người “bạn” chia sẻ những kí ức vô giá về APU, về Nhật Bản, một người “tiền bối” (vì thầy học Bắc đại ra mà) đáng kính, một người học giả tuyệt vời!


Cám ơn thầy. Cám ơn giáo sư E. Cám ơn Aika. Cám ơn các bạn học sinh. Thật đáng trân trọng sao!

13 views
 

©2020 by Pham Duong